Legionella voorkomen: wat je thuis zelf aan je leidingen en boiler doet

Legionella voorkomen klinkt als iets voor ziekenhuizen en zwembaden, maar ook in een gewoon huis kan de bacterie groeien. Dat gebeurt waar water lang lauw blijft staan: in een boiler die te laag staat, in een leidingstuk dat niemand meer gebruikt, of in een tuinslang die de hele zomer in de zon ligt. De kans dat je er thuis ziek van wordt is klein. Met een paar vaste gewoontes maak je hem nog kleiner.

Wat is legionella en hoe word je er ziek van?

Legionella is een bacterie die van nature in water en aarde voorkomt. Je wordt er niet ziek van door kraanwater te drinken. Het gevaar zit in kleine druppeltjes die je inademt: de nevel van een warme douche, een tuinslang met een sproeikop, een hogedrukspuit of een bubbelbad. Komen die druppels met veel bacteriën in je longen, dan kun je een longontsteking krijgen. Die heet ook wel veteranenziekte.

De klachten beginnen meestal twee tot tien dagen na de besmetting. Het RIVM noemt ouderen, rokers, mensen met een chronische ziekte en mensen die medicijnen gebruiken die de afweer onderdrukken als de groepen met het grootste risico. Word je ziek met koorts en benauwdheid na bijvoorbeeld een lange periode van afwezigheid, neem dan contact op met je huisarts en vertel waar je bent geweest.

Waar legionella in huis groeit

Volgens de richtlijn van het RIVM vermeerdert de bacterie zich tussen ongeveer 25 en 45 graden, vooral in water dat stilstaat. Koud water uit de leiding is daarvoor meestal te koud, goed heet water te heet. Het risico zit in alles wat daartussen blijft hangen.

• Een boiler of warmwatervoorraad die op een lage temperatuur staat, bijvoorbeeld om energie te besparen.
• Een doodlopend leidingstuk: een oude aansluiting van een verwijderde wastafel of wasmachine die nog wel aan de leiding vastzit, maar waar nooit meer water doorheen stroomt.
• Een koude leiding die vlak langs een warme cv-leiding of in een warme meterkast loopt en daardoor lauw wordt.
• Een douche, logeerbadkamer of buitenkraan die weken of maanden niet wordt gebruikt.
• Een tuinslang of hogedrukspuit met water erin die in de zon opwarmt.
• Een kalkrijke of vuile douchekop, waar het water na het douchen in achterblijft.

Zo houd je legionella uit je leidingen

• Zet de boiler of combiketel op ten minste 60 graden. Dat is het advies van het RIVM. Hoe je de temperatuur instelt, staat in de handleiding van je toestel.
• Gebruik elk tappunt regelmatig. Een douche of kraan die je bijna nooit gebruikt, laat je één keer per week een paar minuten lopen, warm en koud.
• Laat de tuinslang en de hogedrukspuit na gebruik helemaal leeglopen en bewaar ze uit de zon.
• Maak de douchekop en de slang regelmatig kalkvrij. Het RIVM raadt ouderen en mensen met minder weerstand aan de douchekop elke twee tot drie jaar te vervangen.
• Laat een doodlopend leidingstuk weghalen, in plaats van het alleen af te doppen. Dat is werk voor een loodgieter.
• Zet een bubbelbad dat je niet gebruikt leeg en maak het schoon volgens de handleiding.

Na de vakantie: doorspoelen helpt minder dan je denkt

Je leest vaak dat je na de vakantie alle kranen moet doorspoelen. Dat ververst het water in je leidingen, en daar is niets mis mee. Maar volgens het RIVM haalt doorspoelen legionella die zich in de leiding heeft vastgezet niet weg. Het is dus geen bescherming tegen legionella. Wat wel helpt, is voorkomen dat het water lauw blijft staan: een boiler op de juiste temperatuur en geen leidingstukken waar nooit water doorheen gaat.

Wil je na een lange afwezigheid toch doorspoelen, laat dan de kraan rustig lopen in plaats van de douche, en houd je gezicht niet boven de straal. Zo adem je zo min mogelijk nevel in. Gaat je huis voor langere tijd leeg, dan kun je ook de hoofdkraan dichtdraaien; hoe dat gaat, staat in ons artikel over de hoofdkraan dichtdraaien.

Wat een loodgieter kan doen tegen legionella

Een groot deel van legionella voorkomen zit in hoe je leidingen liggen, en dat kun je niet met een gewoonte oplossen. Na een verbouwing blijven er vaak stukken leiding achter die nergens meer heen gaan. Een loodgieter haalt die weg tot aan de aftakking, zodat er geen water meer in kan blijven staan. Hij kan ook een koude leiding verleggen of isoleren die te dicht bij een warme leiding ligt, en een thermostatische kraan plaatsen zodat een hoge boilertemperatuur veilig blijft.

Beschrijf in je aanvraag welke kranen of leidingen je niet meer gebruikt, of er verbouwd is en wat voor boiler of ketel je hebt. Een foto van de leidingen in de meterkast of onder de boiler helpt de loodgieter om te zien wat er moet gebeuren.