Kraan ontkalken: perlator, buitenkant en binnenwerk

Een witte rand rond de voet van de kraan, een straal die alle kanten op spat, een hendel die stroef draait: dat is kalk. Kraanwater bevat opgeloste kalk, en waar water opdroogt of steeds door een fijn zeefje gaat, blijft die achter. Een kraan ontkalken is meestal een klusje met spullen die je al in huis hebt. Het grootste risico is niet de kalk, maar het middel waarmee je hem weghaalt.

Waar zit de kalk?

• Op de buitenkant: witte vlekken en randen op het chroom, rond de voet en op de uitloop. Dat is vooral een kwestie van uiterlijk.
• In de perlator: het zeefje voor in de uitloop dat lucht bij het water mengt. Zit dat dicht, dan wordt de straal dun of schuin, of spettert hij.
• In de douchekop en de slang: dezelfde kalk, in kleinere gaatjes.
• In het binnenwerk: het bovendeel of de cartouche in de kraan. Kalk daar maakt de hendel stroef en kan ervoor zorgen dat de kraan niet meer helemaal dichtgaat.

De perlator schoonmaken of vervangen

Perlator schoonmaken is de eerste stap bij elke kraan die slecht loopt. Er zijn perlators die je met de hand losdraait, en verborgen perlators die alleen met een klein sleuteltje losgaan. Dat sleuteltje zit vaak bij een nieuwe kraan of is los te koop bij de bouwmarkt.

1. 1

   Doe de stop in de wasbak of leg er een doek in, zodat er niets in de afvoer valt.

2. 2

   Draai de perlator tegen de klok in van de uitloop. Zit hij vast, wikkel dan een doek om het chroom en gebruik een tang, of het sleuteltje bij een verborgen perlator.

3. 3

   Haal de zeefjes en het rubbertje uit de perlator en leg ze in de goede volgorde neer.

4. 4

   Leg de onderdelen in een bakje met schoonmaakazijn of met citroenzuur opgelost in warm water, tot de kalk zacht is.

5. 5

   Borstel ze schoon met een oude tandenborstel en spoel ze goed af.

6. 6

   Laat de kraan zonder perlator even vol open lopen, zodat los vuil uit de leiding eruit spoelt.

7. 7

   Zet de onderdelen in dezelfde volgorde terug en draai de perlator handvast op de kraan.

Krijg je de kalk er niet uit, of is het zeefje beschadigd, dan is perlator vervangen makkelijker dan blijven poetsen. Neem de oude mee naar de bouwmarkt: perlators verschillen in maat, in binnen- of buitendraad en in hoeveel water ze doorlaten. Een douchekop maak je op dezelfde manier schoon: losdraaien van de slang, in het bakje leggen en de gaatjes nadrukken.

Kalk van de buitenkant van de kraan verwijderen

Kalk van de kraan verwijderen aan de buitenkant doe je met een doek met schoonmaakazijn of een kalkreiniger die geschikt is voor kranen. Laat het kort inwerken, veeg het af met een zachte doek en spoel na met schoon water. Droog de kraan daarna af; zo voorkom je nieuwe kalk het best. Gebruik geen schuurspons of schuurmiddel: dat krast het chroom, en in krassen zet kalk zich juist sneller vast.

Het binnenwerk van een kraan ontkalken

Draait de hendel stroef, of gaat de kraan niet meer goed dicht, dan zit er kalk in het binnenwerk. Draai eerst de stopkraantjes onder de wastafel of het aanrecht dicht. Haal de hendel of knop eraf en draai het bovendeel of de cartouche uit de kraan; hoe dat per type kraan gaat, staat in ons artikel over een kraan die lekt. Borstel de kalk van de buitenkant van het binnenwerk en uit het kraanhuis, en spoel alles na. Leg rubberen ringen en keramische schijfjes niet urenlang in zuur, en haal een cartouche niet uit elkaar: het is een gesloten onderdeel. Is het binnenwerk vanbinnen dichtgekalkt, dan is een nieuw bovendeel of een nieuwe cartouche de oplossing.

De thermostaatkraan van de douche ontkalk je op een eigen manier, omdat daar een thermostaatelement in zit. Hoe dat gaat, lees je in ons artikel over een douche die niet warm wordt.

Gewone azijn, schoonmaakazijn of citroenzuur?

• Schoonmaakazijn is sterker dan de azijn uit de keuken en werkt daardoor sneller. Voor de perlator en de douchekop is het de makkelijkste keus.
• Citroenzuur koop je als poeder en los je op in warm water. Het ruikt minder dan azijn en werkt ook goed op kalk.
• Gewone azijn werkt ook, maar langzamer.
• Een kant-en-klare kalkreiniger is handig voor de buitenkant. Kijk op de verpakking of hij geschikt is voor kranen en voor jouw afwerking.

Wat kalk oplost, kan ook de afwerking aantasten. Vooral matzwart, geborsteld staal, goud- of koperkleurige afwerkingen en kunststof onderdelen kunnen verkleuren of dof worden, maar ook chroom is er niet ongevoelig voor. Kijk in de onderhoudsvoorschriften van de fabrikant wat er op jouw kraan mag. Laat zuur nooit lang op de kraan zelf staan, en spoel altijd na met schoon water. Onderdelen die eraf kunnen, leg je los in een bakje in plaats van de kraan zelf in te pakken.

Hoe ontkalk je een verstopte kraan?

Komt er bijna geen water meer uit één kraan, begin dan bij de perlator. Komt er zonder perlator wel een volle straal, dan zat het daar. Blijft het een dun straaltje, dan zit het verderop: in het binnenwerk, in een zeefje bij de aansluiting of in het stopkraantje eronder. Kijk ook of dat stopkraantje helemaal open staat; na een reparatie blijft het vaak half dicht. Geven alle kranen in huis weinig water, dan is het geen kalk in één kraan; lees dan ons artikel over lage waterdruk.

Blijft hij sputteren of druppelen: dan is het niet de kalk

• De kraan druppelt uit de uitloop terwijl hij dicht is: het leertje, het bovendeel of de cartouche is versleten. Zie kraan lekt.
• Het water sputtert en komt met horten en stoten, bij elke kraan in huis: er zit lucht in de leiding, bijvoorbeeld na een storing. Lees ons artikel over waterleiding ontluchten.
• De kraan lekt bij de voet, zit los of is vanbinnen zo verkalkt dat er geen onderdelen meer voor zijn: dan is een nieuwe kraan verstandiger. Hoe je die plaatst, staat in ons artikel over een wastafelkraan vervangen.

Kalk voorkomen

Kalk blijft terugkomen zolang er kalk in het water zit. Droog de kraan na gebruik af met een doek en maak de perlator regelmatig schoon. Draai bij die gelegenheid meteen de stopkraantjes onder de wastafel een keer dicht en weer open, zodat ze niet vastzitten op het moment dat je ze nodig hebt.

Beschrijf in je aanvraag om welke kraan het gaat, wat er mis is en wat je al hebt geprobeerd. Een foto van de kraan en van wat eronder zit, helpt de loodgieter om te zien of het om een onderdeel gaat of om een nieuwe kraan. Wat een loodgieter aan kranen doet, lees je bij kraan en sanitair.