Gresbuis: zo herken je een oude gresleiding en wat er mee misgaat

Wie in een ouder huis in Rotterdam de kruipruimte in kijkt of in de tuin graaft, komt vaak een bruine, glanzende buis tegen: een gresbuis. In huizen van voor ongeveer de jaren zeventig is dat de gewone riolering, en in de vooroorlogse en vroeg naoorlogse wijken van de stad ligt er nog veel van. Een gresleiding is niet vanzelf een slechte leiding. Hieronder lees je hoe je gres herkent, wat er na zoveel jaar mee mis kan gaan, hoe je er pvc op aansluit en wat je met een oude buis doet.

Wat is een gresbuis?

Gres is klei die op hoge temperatuur is gebakken tot een harde, dichte steen. De buizen kregen aan de binnen- en buitenkant een glazuurlaag, waardoor ze glad en waterdicht zijn. Een gresbuis is kort vergeleken met een pvc-buis, en aan één kant verdikt tot een mof: een wijder stuk waar het smalle eind van de volgende buis in schuift. Die verbinding werd vroeger dichtgemaakt met touw en teer, met cement of met een zwarte bitumenkit. Latere gresbuizen hebben een kunststof of rubberen afdichting in de mof.

Gres is bestand tegen bijna alles wat door een riool stroomt, ook tegen agressieve schoonmaakmiddelen. Het nadeel is dat het stijf en bros is. Het buigt niet mee als de grond beweegt, en een klap of een zware last erboven kan een buis laten barsten.

Zo herken je gres en zo pvc

• Gres is bruin, roodbruin of okergeel en glanst door het glazuur. Op een breukvlak zie je een dichte, steenachtige massa.
• Gres klinkt hard en hol als je er met een stuk metaal op tikt, ongeveer als aardewerk.
• Gresbuizen zijn kort, met een duidelijk verdikte mof op elke verbinding. In een kruipruimte zie je die moffen in een regelmatig ritme terugkomen.
• Pvc is grijs, oranjebruin of soms groen, mat en licht. De buizen zijn lang en de moffen zijn nauwelijks dikker dan de buis.
• Een grijze, matte, ruwe buis die geen pvc is, kan asbestcement zijn. Die ziet er heel anders uit dan gres; zie verderop.

Is een gresbuis asbesthoudend?

De gresbuis zelf niet: gres is gebakken klei. Er zijn wel twee dingen in en rond een oude riolering waar je op moet letten. Het eerste is de afdichting in de mof. Volgens Stichting RIONED, het kenniscentrum voor riolering, is in Nederland tussen 1945 en 1994 in rioolverbindingen deels een voegenkit gebruikt waarin asbest zat. Het tweede is asbestcement: grijze rioolbuizen van cement met asbestvezels, die in dezelfde tijd ook werden gelegd. Die zijn mat en ruw en hebben geen glazuur.

Wat er misgaat met een gresbuis

• Wortels in de mof. Een oude afdichting van touw, teer of cement wordt na tientallen jaren poreus. Boomwortels zoeken het vocht op, groeien door de naad en vormen in de buis een prop waar papier en vet aan blijven hangen.
• Scheuren. Een gresbuis is bros. Een zware last erboven, een boom die ernaast groeit of een grondverschuiving kan een buis laten barsten. Door een scheur loopt rioolwater de grond in en komt zand de leiding in.
• Verzakte of verschoven verbinding. Op de slappe grond rond Rotterdam zakt de leiding in de tuin langzaam mee terwijl het huis op palen staat. Bij de gevel ontstaat een knik, of een mof schuift uit elkaar. Water en vuil blijven op het laagste punt staan.
• Aanslag. Kalk, vet en vuil zetten zich vast op een ruwe plek of een kapotte glazuurlaag. De buis wordt nauwer en raakt sneller verstopt.

Wat je daarvan merkt: een afvoer die steeds opnieuw verstopt raakt, rioollucht in de kruipruimte of de tuin terwijl de sifons in huis vol water staan, of een stuk bestrating dat wegzakt boven de plek waar de leiding loopt. Ruik je riool in huis, lees dan eerst ons artikel over rioollucht in huis; vaak zit het dichterbij dan het riool. Staat er water onder de vloer, dan helpt het artikel over water in de kruipruimte je om te zien of het rioolwater of grondwater is.

Waarom een gresbuis vervangen?

Niet omdat hij oud is. Een gresleiding die heel is, goed op zijn plek ligt en geen wortels heeft, mag blijven liggen. Vervangen wordt een vraag als dezelfde leiding steeds opnieuw verstopt raakt, als er wortels of zand mee terugkomen bij het ontstoppen, of als de leiding zichtbaar gebroken of verzakt is. Ook bij een verbouwing waarbij de oude leiding toch bloot komt te liggen, is het een logisch moment om naar het stuk te kijken.

Hoe lang gaat een gresbuis mee?

Een vast aantal jaren is er niet te geven. Het materiaal zelf gaat tientallen jaren mee en slijt nauwelijks; hoe lang de leiding als geheel goed blijft, hangt af van de grond eronder, de bomen eromheen en de staat van de verbindingen. Een leiding in stevige grond zonder wortels in de buurt kan na zestig jaar nog prima zijn. Een leiding in zakkende grond met een boom ernaast kan veel eerder problemen geven.

Pvc op een gresbuis aansluiten

Een gresbuis heeft een andere buitenmaat dan een pvc-buis, dus pvc past niet zomaar in een gresmof. Voor de overgang van gres naar pvc, of andersom van pvc naar gres, gebruik je een overgangsstuk of verloop dat voor die combinatie is gemaakt. Er bestaan overgangsstukken die met een rubberen ring in de gresmof schuiven, en flexibele rubberen moffen die met klembanden om allebei de buizen worden vastgezet. Welke past, hangt af van de maat van jouw gresbuis: meet de buitenkant van de buis of de binnenkant van de mof voordat je iets koopt.

• Snijd of zaag een gresbuis niet door als er zwarte kit in de mof zit. Zie de waarschuwing hierboven.
• Zorg dat beide buiseinden schoon, heel en rond zijn. Op een gebarsten eind wordt geen enkele overgang dicht.
• Laat de nieuwe pvc-buis in één lijn op de gresbuis aansluiten, met hetzelfde afschot als de rest van de leiding. Een overgang die schuin of onder spanning zit, gaat lekken als de grond verder zakt.
• Vul de grond rond de overgang goed aan en druk hem aan, zodat de nieuwe buis niet los van de oude wegzakt.

Hoeveel afschot een rioolleiding nodig heeft en waarom te veel net zo slecht is als te weinig, lees je in ons artikel over afschot van de riolering.

Repareren of vervangen

Is één stuk kapot op een plek waar je bij kunt, dan kan dat stuk eruit en komt er pvc tussen, met aan beide kanten een overgang. Zitten er meerdere slechte verbindingen in een lange leiding, dan is het hele stuk vervangen vaak verstandiger. Wat de keuzes zijn, welk deel van het riool van jou is en welk van de gemeente, en wat de kosten bepaalt, staat in ons artikel over riolering vervangen.

Is de gresleiding alleen verstopt, dan is ontstoppen de eerste stap. Wees in een oude gresbuis voorzichtig met hogedruk: die kan een gescheurde mof verder openblazen. Hoe je het veilig aanpakt, staat in ons artikel over riool zelf ontstoppen, en met welke veer je wat doet bij ontstoppen met een veer. Lukt het niet, lees dan bij riool ontstoppen wat een loodgieter doet.

Oude gresbuizen afvoeren

Gres is steenachtig materiaal, net als tegels en bakstenen. Hoe je het inlevert, verschilt per gemeente; vraag het na bij je gemeente of het milieupark. Zit er nog oude zwarte kit aan de moffen, houd die buizen dan apart en meld dat. Puinbrekers mogen puin met asbesthoudende kit niet zomaar aannemen, en het hoort niet in de gewone puinbak. Breek de buizen niet klein om ze makkelijker mee te nemen.

Zet in je aanvraag hoe oud je huis ongeveer is, waar de gresbuis ligt (kruipruimte, tuin, onder de vloer) en welke afvoeren last hebben. Een foto van de buis en de mof helpt de loodgieter om te zien wat voor leiding het is en wat hij moet meenemen.