Standleiding: wat het is, van wie hij is en wat je doet als hij verstopt is

Een standleiding is de verticale afvoerbuis in een gebouw waar de afvoeren van de keuken, de badkamer en de wc op uitkomen. Hij loopt van de onderkant van het gebouw, waar hij op het riool aansluit, recht omhoog tot boven het dak. In een eengezinswoning zit er meestal één, soms twee. In een flat of portiekwoning delen alle woningen boven elkaar dezelfde standleiding, en dan is een probleem erin ook een gedeeld probleem. Hieronder staat wat een standleiding doet, wat je merkt als hij verstopt is en wie er meestal verantwoordelijk voor is.

Wat is een standleiding in een woning?

Het afvoerwater loopt onder afschot door de liggende leidingen naar de standleiding en valt daarin naar beneden. Onderaan buigt de standleiding af naar de liggende rioolleiding onder het huis of in de kelder, die naar het riool in de straat gaat. Daarom heet hij ook wel de standleiding van het riool. Bovenaan loopt hij door het dak en is hij open. Dat stuk is de ontluchting: er kan lucht in en uit als er water naar beneden valt, zodat de sifons in de woningen niet worden leeggezogen. Waar geen doorvoer door het dak is, zit er soms een beluchter bovenop; hoe dat werkt, lees je in ons artikel over de beluchter op de afvoer.

Wat gaat er door een standleiding?

Alles wat je in huis wegspoelt: afwaswater en etensresten uit de keuken, water van de douche, het bad en de wastafel, het water van de wasmachine en de vaatwasser, en de wc. Een standleiding is ruim, maar vet uit de keuken koelt onderweg af en plakt aan de wand, en vochtige doekjes, keukenpapier en maandverband lossen niet op. Onderin, waar de leiding van staand naar liggend gaat, blijft zulk vuil het eerst hangen.

Waar loopt de standleiding?

• In een portiekflat of galerijflat meestal in een schacht of koker naast de badkamer, de wc of de keuken, op elke verdieping op precies dezelfde plek.
• In een eengezinswoning vaak in een hoek van de badkamer of achter de wc, van de kruipruimte tot op zolder, waar hij door het dak gaat.
• In een ouder pand soms in een hoek van de keuken of achter een betimmering, omdat de badkamer er later bij is gekomen.

Je herkent hem aan een buis die duidelijk dikker is dan de afvoer van een wastafel en door de vloer en het plafond loopt. Een getimmerde koker in de hoek van de badkamer of de wc waar niets achter lijkt te zitten, is bijna altijd een standleiding.

Standleiding verstopt: zo merk je het

• Er komt water omhoog uit je doucheputje of de wc terwijl je zelf geen water gebruikt.
• Dat water is vies, ruikt naar riool en komt als de bovenburen douchen of doortrekken.
• Meerdere afvoeren in je woning lopen tegelijk slecht weg of borrelen.
• Buren in hetzelfde trappenhuis hebben hetzelfde, vooral op de lagere verdiepingen.

Een verstopping in de standleiding merken de onderste woningen het eerst. Het water van alle verdiepingen erboven zoekt een uitweg en komt uit het laagste putje: de douche of de wc op de begane grond of de eerste verdieping. Wie hoger woont, merkt vaak alleen dat de afvoer wat trager loopt.

Wat je nu doet als de standleiding verstopt is

1. 1

   Gebruik zo min mogelijk water: niet doortrekken, niet douchen, geen wasmachine of vaatwasser.

2. 2

   Waarschuw je bovenburen, of hang een briefje in het trappenhuis. Hun water komt bij jou naar buiten.

3. 3

   Sluit het putje waar het water uitkomt af als dat kan, met een afvoerplug of een stevige plastic zak gevuld met water erop.

4. 4

   Staat er water bij stopcontacten of snoeren op de vloer, zet dan de groep van die ruimte uit in de meterkast.

5. 5

   Meld het bij je VvE, de beheerder of je verhuurder. Die geven opdracht voor werk aan de gezamenlijke leiding.

6. 6

   Maak foto's van het water en de schade, voor de VvE, de verhuurder en je verzekering.

Giet geen ontstopper in de afvoer. Hij komt niet bij de prop in de standleiding, maar blijft bij jou of bij de buren in de sifon staan. Ploppen op het doucheputje helpt ook niet: je duwt tegen het water van het hele gebouw. Zo'n verstopping wordt weggehaald via een ontstoppingsstuk onderaan de standleiding of via het dak, met een machinaal aangedreven veer of met hogedruk. Hoe dat bij het riool gaat, lees je op onze pagina over riool ontstoppen.

Wie is verantwoordelijk voor de standleiding?

Dat hangt ervan af of je huurt, een appartement bezit of een eigen huis zonder VvE hebt. Hieronder staat hoe het meestal is. Het antwoord voor jouw woning staat in je papieren: je huurcontract, of de splitsingsakte en het splitsingsreglement van je VvE.

• Heb je een koopappartement, dan is de standleiding meestal een gemeenschappelijk deel van het gebouw, en dus van de VvE. De afvoer die alleen jouw woning bedient, tot het punt waar hij op de standleiding aansluit, is vaak van jou. Kijk in de splitsingsakte waar de grens ligt.
• Huur je, dan is de standleiding van de verhuurder. Je eigen afvoer ontstoppen tot aan de standleiding is meestal een kleine herstelling die voor jou is; een verstopte of lekkende standleiding is voor de verhuurder. Kijk in je huurcontract.
• Heb je een eigen huis zonder VvE, dan is de standleiding van jou, net als de rioolleiding op je eigen terrein. Waar jouw deel ophoudt en dat van de gemeente begint, lees je in ons artikel over riolering vervangen.

Ontstaat er schade door water uit de standleiding, dan loopt dat bij een VvE of verhuurder meestal via hun opstalverzekering, en je eigen spullen via je inboedelverzekering. Hoe dat zit, lees je in ons artikel over lekkage en de verzekering.

De standleiding en de VvE

Voor een VvE is de standleiding een van de onderdelen die in het onderhoudsplan van het gebouw horen. Een verstopping in één trappenhuis die steeds terugkomt, vocht in de schachten of rioollucht bij meerdere bewoners zijn redenen om de leiding te laten inspecteren. Als eigenaar kun je dat zelf op de vergadering aankaarten. Wil je zelf werk laten doen aan de standleiding, bijvoorbeeld bij een nieuwe badkamer, stem dat dan eerst af met de VvE: het is een gezamenlijke leiding, en het werk raakt de buren.

Standleidingen in Rotterdamse flats en portiekwoningen

Rotterdam heeft veel portiekwoningen en flats, uit de tijd voor de oorlog en uit de wederopbouw. In die gebouwen zit vaak nog de oorspronkelijke standleiding: gietijzer in vooroorlogse panden, en in sommige flats uit de jaren zestig asbestcement. Keukens en badkamers zijn in de loop der jaren vaak vernieuwd, maar de leiding in de schacht niet altijd. Nieuwe kunststof afvoeren komen dan uit op een oude standleiding, en precies op die overgang ontstaan lekkages en vernauwingen. Een grijze, harde buis van asbestcement is geen gevaar zolang niemand erin zaagt of boort. Doe dat dus ook niet zelf.

Standleiding vervangen

Een standleiding gaat lang mee, maar niet eeuwig. Gietijzer roest van binnenuit en krijgt een ruwe wand waar vuil aan blijft hangen, en verbindingen kunnen gaan lekken. Tekenen dat vervangen of repareren aan de orde is: verstoppingen die steeds terugkomen, vochtplekken of lekkage in de schacht, rioollucht bij meerdere woningen, of roest op de buis.

• Vervangen: de oude leiding gaat verdieping voor verdieping uit de schacht en er komt een nieuwe kunststof leiding voor in de plaats. Daarvoor moet in elke woning de schacht open, en kan er een tijd geen water worden gebruikt.
• Relining: in de oude leiding wordt een nieuwe binnenbuis aangebracht die daar uithardt, zodat er minder breekwerk nodig is. Of dat kan, hangt af van hoe de leiding eraan toe is.
• Een deel vervangen: alleen het stuk dat lekt of verzakt is, bijvoorbeeld de bocht onderaan.

In een flat is dit bijna altijd een project van de VvE of de verhuurder voor de hele leiding tegelijk, niet voor één woning. Een bedrag noemen we hier niet. De prijs hangt af van het aantal verdiepingen, hoe goed de schacht bereikbaar is, het materiaal van de oude leiding en of er asbest in zit.

Voorkomen dat de standleiding verstopt raakt

• Giet geen frituurvet of pannenvet door de gootsteen. Laat het stollen en gooi het bij het restafval.
• Gooi geen vochtige doekjes, keukenpapier, maandverband of tampons in de wc, ook niet als er "doorspoelbaar" op de verpakking staat.
• Laat een afvoer die slecht wegloopt niet maanden zo. Hoe je de keukenafvoer vrijmaakt, lees je in ons artikel over gootsteen ontstoppen.
• Heeft het trappenhuis vaker last, spreek het dan samen met de buren aan bij de VvE of de verhuurder.

Woon je in een flat, meld een verstopte standleiding dan eerst bij je VvE of verhuurder. Gaat het om je eigen huis of je eigen afvoer, zet dan in je aanvraag welke afvoeren slecht weglopen, op welke verdieping je woont en of de buren hetzelfde hebben.